عموما با فصل پاییز، روزهای سرد سال از راه می رسد و لازم است نسبت به سرویس سالانه سیستم تاسیساتی موتورخانه و راه اندازی مناسب آن اقدام کرد. بدین طریق می توان از عملکرد مطلوب در فصول سرد سال اطمینان لازم را کسب کرد.
تغییرات دمای هوا در طول روز، باعث به وجود آمدن نوساناتی در دمای داخل ساختمان می شود که در نتیجه آن، دمای داخل محل سکونت، از محدوده آسایش فراتر رفته و علاوه بر آن، مصرف بیهوده سوخت و انرژی را به دنبال دارد.
تغییرات دمایی ناشی از تغییر فصل های سال، بر عملکرد اجزای موتورخانه می تواند تاثیرگذار باشد. به همین دلیل لازم است تا با اتخاذ راهکارهایی عملی، از اثرات نامناسب این تغییرات فصلی بر فرآیندهای گرمایشی سیستم موتورخانه که باعث کاهش راندمان می شود، اجتناب کرد.
عایق کاری دیگ، منابع آب گرم، منبع انبساط باز و لوله های موتورخانه با عایقکاری عایق پشم سنگ حداقل به اندازه 5 سانتی متر به همراه پوششی از ماستیک، کرباس و دو دست رنگ روغن(برای مطالعه بیشتر به عایق کاری حرارتی لوله های موتورخانه مراجعه کنید)
اسیدشویی کویل و همچنین مخزن منابع کویلی تولید آبگرم(برای مطالعه بیشتر به منبع کویلی آب گرم مراجعه فرمایید)
دوده زایی از جداره داخلی دیگ حرارت مرکزی و شستن پره های دیگ چدنی با اسید
تمیز کردن قسمت نازل مشعل گازسوز موتورخانه(برای مطالعه بیشتر در مورد مشعل گازسوز موتورخانه، به تعمیر و عیب یابی مشعل موتورخانه و سرویس و تنظیم مشعل موتورخانه)
کنترل و در صورت نیاز تعویض ترموستات های گرمایشی که به دیگ و پمپ سیرکولاتور آب رادیاتورها فرمان می دهند و همچنین تنظیم دقیق آن ها به نحوی که دمای ترموستات پمپ همواره به میزان 5 درجه سانتی گراد بیشتر از دمای تنظیمی ترموستات دیگ حرارت مرکزی باشد.
دمای ترموستات دیگ حرارت مرکزی، بایستی به شیوه ای مناسب تنظیم شود به گونه ای که در فصل پاییز این دما بایستی، 60 الی 65 درجه سانتی گراد و در فصل زمستان بین 70 الی 80 درجه سانتی گراد باشد.
هنگامی که در فصول سرد سال، مدت زمان زیادی برای گرم شدن آب صرف می کنید، باید توجه کنید که لوله برگشت آب گرم مصرفی یا نصب نشده و یا اگر شده، مجهز به پمپ سیرکوله نمی باشد و یا اینکه این پمپ به درستی کار نمی کند. در این صورت می توانیم پمپ سیرکوله را کنترل کرده و آن را روغنکاری کنیم و در صورت معیوب بودن، آن را تعویض کنیم.
در فصل زمستان افزون بر پمپ سیرکوله اصلی آب شوفاژ که منبع تولید آب گرم را نیز تغذیه می کندف بایستی حتما یک پمپ سیرکوله خطی مجزا در مسیر جریان آب رفت و برگشت بین منبع تولید آب گرم مصرفی و دیگ، پیش بینی شده و نصب گردد تا در فصول گرم سال که پمپ سیرکوله اصلی آب شوفاژ که خارج از مدار مصرفی است، مورد استفاده واقع شود. عدم توجه به این نکته، باعث عدم تامین آب گرم مورد نیاز ساکنین توسط منبع آب گرم می شود.
چنانچه در فصول سرد سال، توجه برودت زیادی در محیط خانه خود شده اید و شوفاژها سرد یا ولرم شده اند، نگران نباشید. احتمالا به دلیل سردی هوا و افزایش تقاضای گاز طبیعی، فشار گاز شبکه شهری کم شده و فرمان خاموش شدن شعله مشعل به صورت اتوماتیک توسط رله مشعل داده شده است. با مراجعه به موتورخانه و بازرسی اولیه رله کنترل مشعل، می توانید مشکل را حل کنید. در این حالت، چراغ هشدار زیر دکمه ریست رله روشن می شود. با فشار دادن دکمه ریست و خاموش شدن جراغ آن، بعد از لحظاتی، مشعل به صورت اتوماتیک روشن شده و دیگ بعد از مدتی مجددا گرم خواهد شود.
کارهایی مانند تمیزکاری دیگ دودکش، بازرسی اجزایی چون منبع دو جداره آب گرم و منبع کویلی آب گرم و منبع انبساط باز (یا بسته) و بازرسی عایق کاری لوله های بیرونی، از جمله اساسی ترین فعالیت هایی هستند که در شروع فصول سرد، بایستی انجام شوند.
یکی از کارکرد های منبع انبساط در سیستم های گرمایشی، جبران آب منبسط شده در فصول گرم در طی سال و اعمال فشار استاتیکی مورد نیاز به منظور انتقال آب است.
برای آشنایی با اجزای موتورخانه ساختمان، مطالعه اجزای موتورخانه ساختمان-بخش اول را از دست ندهید!
سیستم کنترل هوشمند موتورخانه و تغییرات فصلی:
علاوه بر نکات گفته شده، استفاده از سیستم های هوشمند کنترل موتورخانه، روشی کارآمد برای کنترل تغییرات موتورخانه در طول سال می باشد. در حال حاضر، روش های فعلی کنترل مانند تنظیم دستی ترموستات دیگ ها و پمپ ها، از قابلیت اعمال خاموشی و یا کنترل تجهیزات در وضعیت آماده باش برخوردار نیستند. با توجه به این محدودیت و عدم کارآیی مناسب در کنترل تجهیزات، ضرورت استفاده از سیستم های هوشمند بیش از پیش احساس می شود. در صورت راه اندازی سیستم کنترل هوشمند موتورخانه به منظور کنترل تغییرات موتورخانه بر اثر تغییرات فصل، نتایجی مانند راهبری و کنترل درست اجزای موتورخانه شامل پمپ ها و مشعل ها، بهینه سازی انرژی و جلوگیری از مصرف بیهوده سوخت، تثبیت محدوده دمایی آسایش حرارتی ساکنین واحد های مسکونی و اداری و تجاری، کاهش میزان استهلاک تجهیزات و هزینه های مربوط به موتورخانه، کاهش هزینه های سرویس، تعمیر و نگهداری تاسیسات گرمایشی و کاهش تولید و انتشار آلاینده های زیست محیطی را شاهد خواهیم بود.
سیستم کار بدین شکل است که لحظه به لحظه اطلاعات حرارتی موقعیت های دمایی را شناسایی و به وسیله تشخیص هوشمند نیاز حرارتی ساختمان، تجهیزات حرارتی موتورخانه شامل مشعل ها و پمپ های آب گرم چرخشی را تا برقراری شرایط مطلوب در تابستان یا زمستان کنترل و هدایت می کند. در نتیجه متناسب با نوع کاربری ساختمان اعم از مسکونی یا غیرمسکونی (عمومی- اداری - آموزشی- تجاری) مصارف گرمایشی نیز تامین و کنترل می شود.
هنگام استفاده از موتورخانه مشعل ها و پمپ ها توسط یک منحنی حرارتی کنترل می شوند. در این منحنی، دمای آب گرم چرخشی در تاسیسات موتورخانه، وابسته به درجه حرارت محیط خارج ساختمان است و کنترل آن به صورت لحظه ای و خودکار، متناسب با تغییرات دمای خارج ساختمان انجام می شود و باعث شکل گیری دمای یکنواخت در داخل ساختمان می شود. بدین صورت موقع گرم شدن دمای محیط خارج ساختمان، مشعل ها و پمپ ها به اندازه ای کار می کنند که گرمایش در حد مورد نیاز و در محدوده آسایش حرارتی تامین شود و از تولید بیش از حد حرارت که موجب سلب آرامش و باز شدن پنجره ها به منظور تعدیل دمای اتاق ها می شود جلوگیری می کند.
استفاده از سیستم های کنترل هوشمند بر خلاف سایر روش های بهینه سازی مصرف سوخت (به استثناء عایق کاری) که تنها در دوره سرما و یا در محدوده ای از آن که قادر به صرفه جویی و بهینه سازی مصرف سوخت واحدها می باشند، به دلیل کنترل دمای آب گرم مصرفی ساختمان با دو دمای حداقل و حداکثر در طول شبانه روز، در تابستان ها نیز به میزان قابل ملاحظه ای باعث کاهش مصرف سوخت شده و بدین ترتیب به صورت لحظه ای در 12 ماه سال فعال می باشد.

سرد شدن آب گرم مصرفی
یکی از اشکالات معمول در موتورخانه ها سرد شدن آب گرم مصرفی میباشد . غیر از آسیبهایی که این موضوع به ساکنین وارد مینماید بدلیل اینکه برای حل مشکل دمای موتورخانه را بالا میبرند هزینه های گزاف انرژی پرداخت مینمایند .
جمع شدن رسوب شایع ترین دلیل سرد شدن آب گرم مصرفی است . از عوامل دیگر میتوان به هواگرفتن کوئل و پایین بودن دما بویلر اشاره نمود
این نکته هم بیان شود که آب گرم مصرفی گاهی مهمترین عامل مصرف زیاد موتورخانه ها است و با استفاده از سیستم کنترل هوشمند موتورخانه و چند راهکار دیگر میتوان مصرف را تا حد زیادی کاهش داد
عدم کارایی مبدل صفحه ای برای گرمایش آب گرم مصرفی :
اگر مبدل صفحه ای رسوب بگیرند اصلا کارایی ندارند و از طرفی رسوب گیرهای مورد نیاز مبدلهای صفحه ای رسوب گیرهای خاصی هستند (بدلیل فشار داخل مبدلها) که گران قیمت میباشند . دیده شده است در جاهایی که مبدل صفحه ای جهت سیستم آب گرم مصرفی نصب شده است در چند ماه اول عملکرد مناسبی داشته و بعد از گذشت زمان مجبور بوده اند علاوه بر افزایش زیاد دمای دیگها پمپهای قوی در اولیه مبدلها کار کند.
 بنابراین استفاده از مبدلهای صفحه ای برای تهیه آب گرم مصرفی مناسب نیست .
اگر مبدل رسوب نداشته باشد و سختی گیر مناسب داشته باشد از معایب دیگر مبدل صفحه ای اینست : 
11 - بدلیل نداشتن ذخیره آب گرم ، دمای موتورخانه همیشه باید حداقل 10 درجه بالاتر از دمای آب گرم مصرفی مورد نیاز باشد و پمپهای اولیه مبدل دائم کار هستند . اما در سیستمهایی که از منبع آب گرم استفاده مینمایند چنانچه سیستم هوشمند موتورخانه استفاده شده باشد با توجه به اینکه سیستم هوشمند مستقیما دمای آب گرم مصرفی را کنترل مینماید دمای آب شوفاژ میتواند حتی به کمتر از دمای آب گرم مصرفی نیز افت نماید . ( مثلا در نیمه های شب) 
22 - پمپ اولیه مبدل صفحه ای دائم کار است اما در منابع کویل ، سیستم هوشمند این پمپ را ساعات زیادی خاموش مینماید
بهترین عملکرد مبدل صفحه ای در شرائط زیر حاصل میشود :
11- رسوب گیر مناسب نصب شده باشد و یا آب طرف اولیه و ثانویه تغییر نکند (بصورت کلی رسوب داخل مبدل جمع نشود)
22- دبی آب مصرف کننده ثابت باشد مثل مبدل گرمایش استخر (دبی آب گرم مصرفی بهداشتی متغیر است لذا در صورت استفاده از مبدل صفحه ای باید پمپ اولیه بر اساس حداکثر مصرف طراحی شود )
ضرورت استفاده از پمپ کوئل در سیستم آب گرم مصرفی :
استفاده از پمپ مجزا برای انتقال آب داغ دیگ به اولیه منبع آب گرم مصرفی بهداشتی(اعم از کوئل یا منبع دو جداره) راهکاری بسیار مناسب در موتورخانه میباشد که برای موتورخانه های بزرگ و کوچک پیشنهاد میشود .
 در این حالت باید دفت داشت که لوله های رفت و برگشت منبع آب گرم که به دیگ متصل میشود باید بعد از پمپ ساختمان وصل شود ( در واقع پمپ کوئل مستقیما آب را داخل دیگ بچرخاند)

در سیستمهایی که یک پمپ گرمایش ساختمان و آب گرم بهداشتی را تغذیه میکند اشکالهای زیر بروز مینماید :
11- در زمستان که پمپ زیاد کار میکند و دمای دیگ زیاد است دمای آب گرم مصرفی شدیدا افزایش پیدا مینماید و مشکلات زیر را ایجاد مینماید:
- بر هم زدن آسایش ساکنین 
- خوردگی خیلی زیاد منبع و لوله ها
- پرت حرارتی بیشتر (مصرف گاز بیشتر بخاطر پرت حرارتی)
22- در زمستان دبی آبی که داخل دیگ میچرخد بین منبع آب گرم بهداشتی و رادیاتورها تقسیم میشود و چون دبی آب رادیاتورها کاهش پیدا میکند باید دمای دیگ بیشتر تنظیم شود و نتیجتا مصرف گاز و استهلاک بیشتر میشود . 

بنابراین استفاده از پمپ مجزا (پمپ کوئل) برای تغذیه اولیه منبع آب گرم ضمن کنترل دمای آب گرم بهداشتی روی نقطه مطلوب (آسایش ، اپتیموم) و کاهش مصرف سوخت از استهلاک سیستم هم کم مینماید .
 این کار را موتورخانه هوشمند بسیار عالی انجام میدهد به اینصورت که پمپ وقتی روشن میشود که دمای آب بهداشتی از ست پوینت آب گرم مصرفی افت نماید و با توجه به اینکه سیستم هوشمند دمای آب گرم بهداشتی را مستقیما کنترل مینماید میتوان مطمئن بود دمای آب گرم مصرفی هیچگاه افت نمینماید.
 این نکته قابل ذکر است که در برجهایی که دارای چند دسته (زون) منبع آب گرم مصرفی هستند بهترین روش قرار دادن حداقل یک پمپ کوئل برای هر زون میباشد و. سیستم هوشمند تمام زونها را بصورت مجزا  بر اساس ست پوینت تعریفی کنترل مینماید
حذف شیر تابستانی زمستانی در سیستم کنترل هوشمند با روش صحیح کنترل
اصل مشکل اینجاست که در بین فصل زمستان و تابستان که شیر گرمایش ساختمان باز است گاهی دمای آب گرم مصرفی افت مینماید و سیستم هوشمند دمای دیگ را افزایش میدهد این افزایش دما باعث افزایش دما داخل ساختمان میشود.
روشی که بعضی تولید کنندگان سیستم هوشمند ارائه داده اند نصب شیر برقی سر راه سیستم گرمایش داخل ساختمان است تا در مدت زمان افت دمای آب گرم مصرفی چرخش آب رادیاتورها را قطع نماید .
اشکالات این روش:
-با توجه به میزان خرابی این شیرها تعمیرات موتورخانه افزایش قابل توجه مینماید
-هزینه شیرها و هزینه نصب  شیرها از هزینه خود سیستم هوشمند فوق العاده بیشتر است
روش موثر و عملی :
-با استفاده از پمپ کوئل میتوان هنگام افت دمای آب گرم مصرفی ، پمپ گرمایش داخل ساختمان را موقتا خاموش کرد و فقط منبع آب گرم را گرم نمود و لذا نیازی به قرار دادن شیر برقی نیست.
لازم بذکر است که استفاده از پمپ کویل ، حتی در موتورخانه های کوچک باعث کاهش مصرف انرژی ، آسایش داخل ساختمان و کاهش استهلاک منبع آب گرم میشود.
-در صورتیکه سیستم منبع رسوب فوق العاده زیادداشته باشد پیشنهاد میشود رسوب منبع برطرف شود.
-علم کنترل به ما امکانات زیادی برای بدست آوردن آنچه که در یک سیستم میخواهد اتفاق بیفتد میدهد . با استفاده از pid  کنترلر میتوان از نوسانات لحظه ای و مقدار لحظه ای دمای آب گرم مصرفی  برآوردی بدست آورد که شمایی از احتمال افت دمای آب گرم مصرفی میباشد . خروجی pidمشخص میکند دمای دیگها چه مقدار باید افزایش یابد.
استفاده از این روش تاثیر بسیار زیادی در کنترل مناسب موتورخانه دارد که عملا هم در پروژه های بزرگ و کوچک این ایده کنترلی بسیار عالی جواب میدهد که توضیح بیشتر آن مجال دیگری میطلبد.
اپلیکشن خدمات کمک پلاس